Kiedy zastanawiamy si\u0119 nad tym, co si\u0119 dzieje dzisiaj, przewa\u017cnie okazuje si\u0119, \u017ce trzeba spojrze\u0107 wstecz. Korzenie wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci tkwi\u0105 w historii – nie znale\u017ali\u015bmy si\u0119 w tym miejscu znik\u0105d.
\n
\nOczywi\u015bcie, trzeba uwa\u017ca\u0107 na uproszczenia – “niezmienne prawa historii”, na kt\u00f3re z lubo\u015bci\u0105 powo\u0142ywali si\u0119 materiali\u015bci; nie mo\u017cna te\u017c zapomina\u0107 o roli jednostki, kt\u00f3ra cz\u0119sto odwraca proces historyczny, tocz\u0105cy si\u0119, jak by si\u0119 zdawa\u0142o, w spos\u00f3b logiczny i niepowstrzymany (np. zmiana sojuszy, kt\u00f3ra najprawdopodobniej uratowa\u0142a Fryderyka II – na podobn\u0105 histori\u0119 liczyli niekt\u00f3rzy nazi\u015bci na pocz\u0105tku 1945 roku).<\/p>\n
Niezale\u017cna jednak od metodologii jest waga samych fakt\u00f3w, kt\u00f3re mia\u0142y miejsce. Aby stara\u0107 si\u0119 cho\u0107 troch\u0119 zrozumie\u0107 dzisiejszy czas – w tym wiele spor\u00f3w – trzeba stara\u0107 si\u0119 pozna\u0107 histori\u0119. Przy tym za\u015b potrzebne s\u0105 rozleg\u0142e panoramy, czy to syntezy ca\u0142ych dziej\u00f3w, czy wa\u017cnych okres\u00f3w w historii – tego nie zast\u0105pi\u0105 analizy zdarze\u0144, cz\u0119sto wyrywanych z kontekstu; bo ludzie, kt\u00f3rzy chcieliby zrozumie\u0107, potrzebuj\u0105 opisu kontekstu, a nie jedynie zebranych zdarze\u0144, wysypuj\u0105cych si\u0119 jak kr\u00f3liki z kapelusza… Wielka by\u0142a – i pozostanie – rola Bo\u017cego igrzyska<\/em> Normana Daviesa czy Powojnia<\/em> Tony’ego Judta, mimo chyba nieuniknionych uproszcze\u0144 w pewnych miejscach. Problemem jest bowiem wywa\u017cenie proporcji mi\u0119dzy analiz\u0105 zdarze\u0144, a ich syntez\u0105 – tu ju\u017c jest miejsce \u017cywego cz\u0142owieka, historyka, kt\u00f3ry dokonuj\u0105c wyboru, interpretuje fakty (jedne podkre\u015blaj\u0105c, inne pomijaj\u0105c lub wyrzucaj\u0105c do przypisu). Kluczowe w tych wielkich panoramach jest w\u0142a\u015bnie, jak s\u0105dz\u0119, korzystanie ze \u017ar\u00f3de\u0142 i umiej\u0119tno\u015b\u0107 odpowiedniego do nich odes\u0142ania – to prawdziwa sztuka, kt\u00f3rej znajomo\u015b\u0107 odr\u00f3\u017cnia publicystyk\u0119 od nauki, od historiografii.<\/p>\n Rzeczowa ksi\u0105\u017cka profesora Jerzego Holzera jest bardzo potrzebna. Skupieni na powojennych dziejach Polski (kt\u00f3re, owszem, warto pozna\u0107), wci\u0105gani w dysputy (zreszt\u0105 – potrzebne), do kt\u00f3rych cz\u0119sto brak nam narz\u0119dzi, u\u017cywaj\u0105cy argument\u00f3w, kt\u00f3rych cz\u0119sto nie mo\u017cemy zrozumie\u0107 – potrzebujemy kontekstu. PRL nie by\u0142 zawieszony w pr\u00f3\u017cni. Czy mo\u017cemy zrozumie\u0107 PRL-owsk\u0105 nagonk\u0119 na Gombrowicza, przyjmuj\u0105cego stypendium polegaj\u0105ce na rocznym pobycie w Berlinie Zachodnim, bez przedstawienia t\u0142a, kt\u00f3rym by\u0142y zar\u00f3wno stosunki z Niemcami Zachodnimi, jak te\u017c cz\u0119ste kryzysy zwi\u0105zane z Berlinem Zachodnim (powszechnie opisane s\u0105 tylko dwa z nich, a bodaj\u017ce wi\u0119cej grozi\u0142o konfliktem nuklearnym)? Czy mo\u017cna bez kontekstu mi\u0119dzynarodowego pisa\u0107 o “karnawale Solidarno\u015bci” w 1980 i 1981 roku? O sytuacji w PRL w latach 80. bez zmian w ZSRR?… Jest te\u017c sporo zdarze\u0144, kt\u00f3re warto w kontek\u015bcie mi\u0119dzynarodowym umie\u015bci\u0107 (ch\u0119tnie bym przeczyta\u0142 np. takie spojrzenie na fenomen KOR-u; przeczyta\u0142bym te\u017c ch\u0119tnie – ale to temat na osobn\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 – “osobist\u0105 histori\u0119 mi\u0119dzynarodow\u0105” tamtych lat – profesor Holzer, zaanga\u017cowany w dzia\u0142alno\u015b\u0107 opozycji, m\u00f3g\u0142by napisa\u0107 jak w\u00f3wczas czytano to, co dzieje si\u0119 na \u015bwiecie, jaki to mog\u0142o mie\u0107 wp\u0142yw na \u00f3wczesne decyzje…).<\/p>\n Ksi\u0105\u017cka profesora Holzera jest – o ile mog\u0119 oceni\u0107 – dobrze napisan\u0105 syntez\u0105 powojennej historii Europy; oferuje jednocze\u015bnie czytelnikowi nie b\u0119d\u0105cemu zawodowym historykiem dost\u0119p do innych zagranicznych prac na ten temat, poniewa\u017c charakterystyczn\u0105 cech\u0105 ksi\u0105\u017cki jest jej – w wielu miejscach – polemiczny charakter, co zreszt\u0105 czasem mo\u017ce utrudni\u0107 lektur\u0119, sprawia te\u017c jednak, \u017ce czytelnik mo\u017ce poczu\u0107 si\u0119 traktowany po partnersku, niczym na solidnym uniwersyteckim seminarium. Pogl\u0105dy, kt\u00f3re przedstawia autor, nie s\u0105 podawane ex cathedra<\/em>, z poczuciem wy\u017cszo\u015bci – tylko umieszczone w “stanie bada\u0144”, w konkretnej relacji “za lub przeciw” pogl\u0105dowi innego historyka (notabene<\/em> bardzo przekonuj\u0105ca jest krytyka rozci\u0105gania przez Judta poj\u0119cia “powojnie” na ca\u0142\u0105 histori\u0119 Europy po roku 1945, podbudowuj\u0105ca rzeczowymi argumentami instynktowne pojmowanie tego terminu na kr\u00f3tki stan powojennej “tymczasowo\u015bci” do utwierdzenia aparatu pa\u0144stwowego, cechuj\u0105cy si\u0119 migracjami, powszechnym szabrem i wi\u0119ksz\u0105 ni\u017c zwykle p\u0142ynno\u015bci\u0105 spo\u0142eczno\u015bci). Taki spos\u00f3b narracji, cho\u0107 mo\u017ce czasem wymaga\u0107 troch\u0119 trudu od czytelnika, po tej odrobinie wysi\u0142ku (koniecznej przecie\u017c tak\u017ce na solidnym uniwersyteckim seminarium, kt\u00f3re nie powinno by\u0107 jednokierunkowym wyk\u0142adem) w nagrod\u0119 obdarowuje satysfakcj\u0105 wsp\u00f3lnego przemierzania drogi. My\u015bl\u0119, \u017ce autorowi satysfakcj\u0119 przynie\u015bliby czytelnicy, kt\u00f3rzy zacz\u0119liby si\u0119 samodzielnie zastanawia\u0107, czasem widz\u0105c rzeczy nieco inaczej, ni\u017c on – co taka struktura ksi\u0105\u017cki umo\u017cliwia, a nawet prowokuje. To klasyczne inteligenckie my\u015blenie, otwarte na r\u00f3\u017cne mo\u017cliwo\u015bci, nie ulegaj\u0105ce modom metodologicznym czy ideologicznym. Autor nie epatuje efektownymi metaforami, stawiaj\u0105c na solidno\u015b\u0107 fundament\u00f3w: fakty i jeszcze raz fakty, p\u00f3\u017aniej interpretacja. Przy tak szeroko zakrojonej syntezie to prawdziwa sztuka.<\/p>\n Rec.: J. Holzer, Europa zimnej wojny<\/em>, Krak\u00f3w 2012.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Kiedy zastanawiamy si\u0119 nad tym, co si\u0119 dzieje dzisiaj, przewa\u017cnie okazuje si\u0119, \u017ce trzeba spojrze\u0107 wstecz. Korzenie wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci tkwi\u0105 w historii – nie znale\u017ali\u015bmy si\u0119 w tym miejscu znik\u0105d.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_s2mail":"yes","footnotes":""},"categories":[1],"tags":[40,57,29,50,11],"class_list":["post-284","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-bez-kategorii","tag-historia","tag-korzenie-wspolczesnosci","tag-ksiazki","tag-recenzja","tag-zrodlowosc"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/garbal.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/284","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/garbal.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/garbal.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/garbal.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/garbal.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=284"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/garbal.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/284\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":287,"href":"https:\/\/garbal.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/284\/revisions\/287"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/garbal.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=284"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/garbal.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=284"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/garbal.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=284"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}