{"id":324,"date":"2012-12-05T11:21:01","date_gmt":"2012-12-05T09:21:01","guid":{"rendered":"http:\/\/garbal.muzeumliteratury.pl\/?p=324"},"modified":"2012-12-05T11:26:59","modified_gmt":"2012-12-05T09:26:59","slug":"koniec-jezyka-polskiego-arcydziela-na-ratunek","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/garbal.muzeumliteratury.pl\/?p=324","title":{"rendered":"Koniec “j\u0119zyka polskiego”? Na k\u0142opoty – arcydzie\u0142a"},"content":{"rendered":"

Diagnoza Witolda Bobi\u0144skiego w “Tygodniku Powszechnym”<\/a> jest s\u0142uszna: “j\u0119zyk polski” prze\u017cywa kryzys, zar\u00f3wno na poziomie szkolnym, jak i akademickim. Trudno si\u0119 dziwi\u0107 – dopowiem – je\u015bli wielu student\u00f3w polonistyki niewiele czyta dla przyjemno\u015bci (a chyba s\u0105 i tacy, kt\u00f3rzy nie czytaj\u0105?…) – a mi\u0142o\u015bci do ksi\u0105\u017cek nie mo\u017cna nauczy\u0107 teoretycznie. Oczywi\u015bcie, \u017cyjemy w coraz bardziej po\u015bpiesznym \u015bwiecie, w kt\u00f3rym cz\u0119sto zbyt \u0142atwo oddajemy inicjatyw\u0119 technologii, wspieraj\u0105cej nasze lenistwo (oczywi\u015bcie, jest pomocna, ale wola\u0142bym, aby m\u0142otek nie decydowa\u0142 o mojej r\u0119ce, tylko odwrotnie – a mam wra\u017cenie, \u017ce coraz cz\u0119\u015bciej bywa odwrotnie).<\/p>\n

Do tej diagnozy doda\u0142bym par\u0119 obserwacji.<\/p>\n

Po pierwsze, powoli zmienia si\u0119 przekonanie, \u017ce dzie\u0142o literackie jest wykute w kamieniu – w toku prac edytorskich okazuje si\u0119, \u017ce coraz wi\u0119cej tekst\u00f3w, i to nie tylko z literatury dwudziestowiecznej, mo\u017cna okre\u015bli\u0107 jako “dzie\u0142a w toku” – zmieniane przez autor\u00f3w, narastaj\u0105ce interpretacjami. Oczywi\u015bcie – edytor ustala tekst ostateczny, i o tej fundamentalnej zasadzie trzeba stale przypomina\u0107: ale napi\u0119cie mi\u0119dzy dzie\u0142em a odbiorcami, wp\u0142ywaj\u0105ce cz\u0119sto na zmiany, jakich p\u00f3\u017aniej dokonywa\u0142 autor; zale\u017cno\u015b\u0107 interpretacji od wersji – ta p\u0142ynno\u015b\u0107, czy nie by\u0142oby dobr\u0105 perspektyw\u0105 “szkoln\u0105”, czy to nie by\u0142oby interesuj\u0105ce? (Przy czym, pami\u0119tajmy, \u017ce “kanoniczna” jest wersja ostatecznie wybrana przez autora – do interpretacji nie wybieramy sobie wersji bardziej pasuj\u0105cej, mo\u017cna natomiast wersje por\u00f3wnywa\u0107, co si\u0119 zmieni\u0142o, dlaczego – pomaga\u0142oby to uczy\u0107 krytycznego my\u015blenia, kt\u00f3rego wsp\u00f3\u0142czesne “podstawy programowe” wsp\u00f3\u0142czesnych szk\u00f3\u0142, mam wra\u017cenie, nie ucz\u0105…)<\/p>\n

Nie s\u0105dz\u0119 jednak, \u017ceby dobr\u0105 propozycj\u0105 by\u0142a zgoda na czytanie “fragment\u00f3w”, zamiast ca\u0142ych dzie\u0142 – argumentowana, \u017ce czytanie ca\u0142o\u015bci lektur jest nierealna. Mo\u017cna pozna\u0107 “fragment” tw\u00f3rczo\u015bci – ale jednak ca\u0142e dzie\u0142o! Je\u017celi kapitulujemy przed tempem \u017cycia (“co nam b\u0119d\u0105 wciska\u0107 Pana Tadeusza, <\/em>on jest tak du\u017cy, \u017ce nie zmie\u015bci si\u0119 na twitterze!”) – to wybierajmy mniejsze, ale jednak ca\u0142o\u015bci. Czemu w przedszkolach mo\u017cna poznawa\u0107 ca\u0142o\u015bci, a w szkole ju\u017c nie?…<\/p>\n

Dzie\u0142o nie jest facebookiem, kultura nie jest stosem, z kt\u00f3rego archeolog wybiera to, co mu pasuje. Konieczny jest cho\u0107by minimalny kanon: s\u0105 przecie\u017c dzie\u0142a i autorzy, do kt\u00f3rych odnosi si\u0119 wiele innych dzie\u0142, zreszt\u0105 nie tylko literackich – takie, jak Biblia<\/em> (niezale\u017cnie od przekona\u0144 politycznych czy religijnych), Don Kichot, <\/em>S\u0142owacki, Mickiewicz, Gombrowicz… Wola\u0142bym, aby uczniowie przeczytali np. – je\u015bli naprawd\u0119 nie dadz\u0105 rady Ferdydurke<\/em> – <\/em>cho\u0107by Filiberta dzieckiem podszytego, <\/em>ale w ca\u0142o\u015bci niech te trzy strony przeczytaj\u0105 (a najlepiej jednak ca\u0142\u0105 powie\u015b\u0107 – i wtedy ju\u017c mamy kilka zaj\u0119\u0107, ucz\u0105cych krytycznego my\u015blenia: czemu Gombrowicz\u00a0Filiberta <\/em>publikowa\u0142 raz w powie\u015bci, jako jeden z rozdzia\u0142\u00f3w, a czemu drugi raz – osobno, jako nowel\u0119; czy tylko dla pieni\u0119dzy? i tak dalej…)<\/p>\n

A jak mo\u017cna zrozumie\u0107 kpiny Gombrowicza ze S\u0142owackiego, kiedy nie poznamy S\u0142owackiego?…<\/p>\n

Zgadzam si\u0119, za ma\u0142o czasu jest na takie poznanie ca\u0142o\u015bci kultury, kt\u00f3re by\u0142oby w miar\u0119 kompletne. Lepiej jednak zamiast pokazywa\u0107 “\u015bcinki r\u00f3\u017cnych w\u0119dlin” da\u0107 jak najpe\u0142niejsze om\u00f3wienie wybranych – tak, w\u0142a\u015bnie – kluczowych dzie\u0142. Biblia <\/em>– i kilka, zaproponowanych nauczycielom do wyboru, nawi\u0105za\u0144 (tak\u017ce, oczywi\u015bcie, kontestuj\u0105cych, i pokazuj\u0105cych uczniom, \u017ce kontestacja nie jest wynalazkiem wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci: np. blu\u017anierstwa w Dziadach<\/em>!). Don Kicho<\/em>t- i Romantyzm (i kilka propozycji nawi\u0105za\u0144 do wyboru…)<\/p>\n

Pami\u0119tam jeszcze z praktyk pedagogicznych, \u017ce wsp\u00f3lnie z uczniami w szkole podstawowej odkryli\u015bmy g\u0142\u0119bi\u0119 humoru w Panu <\/em>Tadeuszu<\/em>: niezapomniana scena, w kt\u00f3rej Tadeusz idzie utopi\u0107 si\u0119 w ka\u0142u\u017cy, i to mu si\u0119 nie udaje – ale to trzeba pokaza\u0107 i na\u015bwietli\u0107, \u017ceby mogli zobaczy\u0107, \u017ce to autoironia z w\u0142asnej ideologii, parodiowanie samego siebie sprzed kilku lat, podwa\u017canie mitu “romantycznego samob\u00f3jstwa”, itp…<\/p>\n

Przecie\u017c sensem uczenia j\u0119zyka polskiego jest pokazanie korzeni: sk\u0105d jeste\u015bmy. To mog\u0105 pokaza\u0107 tylko dobrze, g\u0142\u0119boko, solidnie czytane arcydzie\u0142a, kt\u00f3re poka\u017c\u0105, \u017ce sednem kultury jest bunt. Czy to naprawd\u0119 wsp\u00f3\u0142czesnych uczni\u00f3w nie mo\u017ce poruszy\u0107?…<\/p>\n

To tylko pierwsze my\u015bli wywo\u0142ane tym artyku\u0142em, kt\u00f3ry – mam nadziej\u0119 – wywo\u0142a szerok\u0105 dyskusj\u0119, bardzo potrzebn\u0105. Nie mog\u0119 jednak od razu nie ostrzec przed niebezpiecze\u0144stwem obni\u017cania poprzeczki. Uatrakcyjnianie, zmiany – tak, ale nie kosztem wypaczania intencji autorskich. Minimalizujmy raczej liczb\u0119 dzie\u0142, ale nie ich kompletne poznanie. Zmie\u0144my spos\u00f3b pracy… Ale czy to jest mo\u017cliwe?<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Diagnoza Witolda Bobi\u0144skiego w “Tygodniku Powszechnym” jest s\u0142uszna: “j\u0119zyk polski” prze\u017cywa kryzys, zar\u00f3wno na poziomie szkolnym, jak i akademickim. Trudno si\u0119 dziwi\u0107 – dopowiem – je\u015bli wielu student\u00f3w polonistyki niewiele czyta dla przyjemno\u015bci (a chyba s\u0105 i tacy, kt\u00f3rzy nie […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_s2mail":"yes","footnotes":""},"categories":[1],"tags":[31,3,61,48,62],"class_list":["post-324","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-bez-kategorii","tag-czytelnictwo","tag-edytorstwo","tag-polonistyka","tag-spoleczenstwo","tag-szkola"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/garbal.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/324","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/garbal.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/garbal.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/garbal.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/garbal.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=324"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/garbal.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/324\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":326,"href":"https:\/\/garbal.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/324\/revisions\/326"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/garbal.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=324"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/garbal.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=324"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/garbal.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=324"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}