{"id":523,"date":"2014-05-12T23:49:50","date_gmt":"2014-05-12T21:49:50","guid":{"rendered":"http:\/\/garbal.muzeumliteratury.pl\/?p=523"},"modified":"2014-05-12T23:53:02","modified_gmt":"2014-05-12T21:53:02","slug":"biografia-raka","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/garbal.muzeumliteratury.pl\/?p=523","title":{"rendered":"Biografia raka"},"content":{"rendered":"

Raport Luthera Terry\u2019ego z 11 stycznia 1964 roku jednoznacznie powi\u0105za\u0142 raka p\u0142uc z paleniem papieros\u00f3w. I nast\u0119puje \u2013 cisza. \u201eW kraju maj\u0105cym obsesj\u0119 na punkcie raka fakt, \u017ce uda\u0142o si\u0119 powi\u0105za\u0107 jeden z powszechniejszych nowotwor\u00f3w z konkretn\u0105, mo\u017cliw\u0105 do wyeliminowania<\/strong> [podkr. \u0141G] przyczyn\u0105, powinien by\u0142 wywo\u0142a\u0107 natychmiastow\u0105 i zdecydowan\u0105 reakcj\u0119. Ale\u2026\u201d<\/p>\n

Tak, stwierdzenie faktu<\/em> mia\u0142o miejsce pi\u0119\u0107dziesi\u0105t lat temu. Warto przeczyta\u0107, dlaczego udowodnienie zwi\u0105zk\u00f3w przyczyny ze skutkiem nie zako\u0144czy\u0142o historii raka p\u0142uc.<\/p>\n

 <\/p>\n

Czy go\u015b\u0107 Muzeum Literatury mo\u017ce zainteresowa\u0107 si\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0105 o dziejach odkrycia, walki, i spor\u00f3w zwi\u0105zanych z chorobami?… Na pewno, i to z kilku przyczyn: ta grupa chor\u00f3b jest – i, jak wynika z ksi\u0105\u017cki, b\u0119dzie coraz bardziej – znakiem naszych czas\u00f3w; ksi\u0105\u017cka ameryka\u0144skiego onkologa hinduskiego pochodzenia jest napisana tak pasjonuj\u0105co, czytelnie i \u017ar\u00f3d\u0142owo jednocze\u015bnie, \u017ce czytamy j\u0105 faktycznie jak biografi\u0119, \u015bwietnie napisan\u0105 literacko. Biografi\u0119 zbrodniarza i uwodziciela, kt\u00f3rego Siddhartha Mukherjee nazywa “cesarzem” w\u015br\u00f3d chor\u00f3b.<\/p>\n

Ksi\u0105\u017cka Mukherjee w swojej lekko\u015bci narracji przypomina opowie\u015bci Olivera Sacksa (M\u0119\u017cczyzna, kt\u00f3ry pomyli\u0142 swoj\u0105 \u017con\u0119 z kapeluszem<\/em>), i, podobnie jak teksty Sacksa, nie traci \u017ar\u00f3d\u0142owo\u015bci. Autor swoj\u0105 opowie\u015b\u0107 rozpoczyna od opisu sytuacji, w kt\u00f3rej pewna kobieta dowiaduje si\u0119 o swojej chorobie. T\u0119 wiadomo\u015b\u0107 przekaza\u0142 jej w\u0142a\u015bnie autor. Do historii jego pacjentki wracamy – czytaj\u0105c j\u0105 niczym meldunku z frontu w miejscach, kiedy wynurzamy si\u0119 z fabu\u0142y, w kt\u00f3rej wsp\u00f3lnie \u015bledzimy trudn\u0105 histori\u0119 pr\u00f3by zrozumienia nowotwor\u00f3w. To zabieg nie tyle konstrukcyjny, co osobisty i fundamentalny: autor nie pisze o abstrakcji; nowotwory dla niego to nie tylko pole statystyk, ale konkretni ludzie.<\/p>\n

Ksi\u0105\u017cka jest fascynuj\u0105ca i przera\u017caj\u0105ca jednocze\u015bnie; tak te\u017c jawi si\u0119 cywilizacja, w kt\u00f3rej “najbardziej zab\u00f3jcze no\u015bniki kancerogen\u00f3w” (czynnik\u00f3w sprzyjaj\u0105cych wytworzeniu si\u0119 kom\u00f3rek nowotworowych), czyli papierosy, nie s\u0105 zakazane poza przestrzeni\u0105 prywatn\u0105. Mukherjee pokazuje powody zar\u00f3wno naukowe, jak i socjologiczne:<\/p>\n

“w miar\u0119 […] jak palenie papieros\u00f3w przeradza\u0142o si\u0119 w masowy na\u0142\u00f3g, coraz trudniej by\u0142o dostrzec zwi\u0105zki mi\u0119dzy nim a rakiem […] gdy […] czynnik sprzyjaj\u0105cy chorobie jest tak bardzo rozpowszechniony w populacji, ginie, paradoksalnie, w\u015br\u00f3d innych mo\u017cliwych czynnik\u00f3w. […] Nim ponownie dostrze\u017cono, \u017ce papierosy to najbardziej zab\u00f3jcze no\u015bniki kancerogen\u00f3w, by\u0142o ju\u017c o wiele za p\u00f3\u017ano. Epidemia raka p\u0142uca szala\u0142a, a \u015bwiat trwa\u0142 pogr\u0105\u017cony w dymie […]”.<\/p><\/blockquote>\n

“Epidemia” ta – blisko 15-krotne zwi\u0119kszenie si\u0119 zachorowalno\u015bci na raka p\u0142uca w Wielkiej Brytanii w ci\u0105gu dw\u00f3ch dekad – zosta\u0142a zaobserwowana dopiero w roku 1947; aby j\u0105 zbada\u0107 poproszono o zabranie g\u0142osu ekspert\u00f3w – co zmieni\u0142o si\u0119, jak gorzko pisa\u0142 Mukherjee, w “groteskow\u0105 fars\u0119”: eksperci pr\u00f3bowali zrzuci\u0107 win\u0119, “kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c, na wszelkie wdychane toksyny z wyj\u0105tkiem tych zawartych w dymie papierosowym”. Powo\u0142ano zatem rz\u0105dowy zesp\u00f3\u0142; czy te\u017c: zespolik: badacz na p\u00f3\u0142 etatu i dw\u00f3ch pracownik\u00f3w socjalnych. “Zale\u017cno\u015b\u0107 mi\u0119dzy paleniem i rakiem dostrzegali wy\u0142\u0105cznie nowicjusze”: poza dwoma londy\u0144skimi pocz\u0105tkuj\u0105cymi niskobud\u017cetowymi badaczami by\u0142 to ameryka\u0144ski student.<\/p>\n

Wyniki ich bada\u0144 przez d\u0142ugi czas nie interesowa\u0142y \u015bwiata naukowego. Papierosy, wypromowane przed i podczas II wojny \u015bwiatowej – wa\u017cne w kszta\u0142towaniu wzorca m\u0119sko\u015bci i nowoczesnej kobiety (notabene: przypomnijmy sobie M\u0142odziak\u00f3wn\u0119) – reklamowano niemal\u017ce jako… lekarstwo.<\/p>\n

Czytamy o kilkudziesi\u0119cioletniej wojnie mi\u0119dzy udowodnionym ju\u017c faktem, a przyj\u0119ciem go do wiadomo\u015bci.\u00a0Mukherjee opisuje sposoby wymijania niewygodnej prawdy – spo\u015br\u00f3d kt\u00f3rych najbardziej perfidnym wed\u0142ug niego by\u0142o dopominanie si\u0119 przez samych producent\u00f3w papieros\u00f3w – dalszych bada\u0144: “wniosek by\u0142 prosty”, pisze autor, “skoro potrzeba wi\u0119cej bada\u0144, to znaczy,\u00a0 \u017ce na razie problem nie zosta\u0142 rozstrzygni\u0119ty”.<\/p>\n

I ludzie palili, i pal\u0105, i b\u0119d\u0105 palili – bo dzisiaj z kolei no\u015bny jest argument antytotalitarny: nie dotykaj mojej wolno\u015bci osobistej. Ciekawe zreszt\u0105 i dla j\u0119zykoznawcy, i dla socjologa, jak ten ci\u0119\u017car “w\u0142a\u015bciwo\u015bci” palenia oddzia\u0142uje dzisiaj – dlaczego niekt\u00f3rzy znani dziennikarze pisz\u0105 o “dyskryminowaniu pal\u0105cych””zakazami”; pomijane jest spojrzenie pal\u0105cych mimo woli, wdychaj\u0105cych trucizn\u0119, kt\u00f3rej dzia\u0142alno\u015b\u0107 jest udowodniona naukowo. S\u0142owa zmieni\u0142y swoje znaczenia…<\/p>\n

Te passusy ksi\u0105\u017cki Mukherjee, opisuj\u0105ce histori\u0119 raka p\u0142uc – i walk\u0119 o publiczne uznanie jego podstawowej przyczyny – s\u0105, niestety lepsze (bo prawdziwe) od wszystkich thriller\u00f3w medycznych i prawniczych jednocze\u015bnie. To wielki wyrzut sumienia dla ludzi decyduj\u0105cych o prawach. Sprawa jest oczywista i udowodniona. I w dalszym ci\u0105gu… si\u0119 dymi.<\/p>\n

Raport Luthera Terry’ego z 11 stycznia 1964 roku jednoznacznie powi\u0105za\u0142 raka p\u0142uc z paleniem papieros\u00f3w. I nast\u0119puje – cisza. “W kraju maj\u0105cym obsesj\u0119 na punkcie raka fakt, \u017ce uda\u0142o si\u0119 powi\u0105za\u0107 jeden z powszechniejszych nowotwor\u00f3w z konkretn\u0105, mo\u017cliw\u0105 do wyeliminowania<\/strong> [podkr. \u0141G] przyczyn\u0105, powinien by\u0142 wywo\u0142a\u0107 natychmiastow\u0105 i zdecydowan\u0105 reakcj\u0119. Ale…”<\/p>\n

Tak, stwierdzenie faktu<\/em> mia\u0142o miejsce pi\u0119\u0107dziesi\u0105t lat temu. Warto przeczyta\u0107, dlaczego udowodnienie zwi\u0105zk\u00f3w przyczyny ze skutkiem nie zako\u0144czy\u0142o historii raka p\u0142uc.<\/p>\n

Mukherjee pisze oczywi\u015bcie tak\u017ce o innych nowotworach; czytamy o przypadkach ze staro\u017cytnego Egiptu, o greckich lekarzach i p\u00f3\u017anym odkrywaniu wsp\u00f3lnego \u017ar\u00f3d\u0142a. O teoriach, pacjentach, efektach (pacjentka autora zosta\u0142a wyleczona). Czy mo\u017cemy zrozumie\u0107, czym jest rak? Onkolog prognozuje, \u017ce – z powodu wyd\u0142u\u017cania si\u0119 ludzkiego \u017cycia – b\u0119dzie on coraz cz\u0119stszy przyczyn\u0105 \u015bmierci; trzeba zatem poznawa\u0107 fakty, w tym podstawowy – zapobieganie (jedna z cz\u0119\u015bci ksi\u0105\u017cki nosi tytu\u0142: Lekarstwem jest profilaktyka<\/em>), kiedy to tylko jest mo\u017cliwe (np. cho\u0107by “zakaz palenia”).<\/p>\n

Warto te\u017c pozna\u0107 relacj\u0119 “drugiej strony” – pacjenta. Polecam ksi\u0105\u017ck\u0119 ks. Jana Kaczkowskiego.<\/p>\n

 <\/p>\n

Siddhartha Mukherjee, Cesarz wszech chor\u00f3b. Biografia raka<\/em>, Warszawa 2013.
\nSza\u0142u nie ma, jest rak<\/em>. Z ks. Janem Kaczkowskim rozmawia Katarzyna Jab\u0142o\u0144ska, Warszawa 2014.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Raport Luthera Terry\u2019ego z 11 stycznia 1964 roku jednoznacznie powi\u0105za\u0142 raka p\u0142uc z paleniem papieros\u00f3w. I nast\u0119puje \u2013 cisza. \u201eW kraju maj\u0105cym obsesj\u0119 na punkcie raka fakt, \u017ce uda\u0142o si\u0119 powi\u0105za\u0107 jeden z powszechniejszych nowotwor\u00f3w z konkretn\u0105, mo\u017cliw\u0105 do wyeliminowania […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_s2mail":"yes","footnotes":""},"categories":[1],"tags":[108,111,112,110,109,50],"class_list":["post-523","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-bez-kategorii","tag-choroby","tag-ks-jan-kaczkowski","tag-mukherjee","tag-nowotwory","tag-rak","tag-recenzja"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/garbal.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/523","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/garbal.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/garbal.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/garbal.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/garbal.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=523"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/garbal.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/523\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":530,"href":"https:\/\/garbal.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/523\/revisions\/530"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/garbal.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=523"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/garbal.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=523"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/garbal.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=523"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}